Przewodnik definicyjny

Modele podejmowania decyzji

Od idealizowanego modelu racjonalnego do chaotycznego kosza — ramy, które wyjaśniają, jak decyzje faktycznie są podejmowane, kto je stworzył i kiedy używać każdego.

TL;DR

Modele podejmowania decyzji występują w dwóch odmianach: normatywne (jak powinno postąpić — model racjonalny) i opisujące (jak ludzie faktycznie podejmują decyzje — ograniczony racjonalizm, rozpoznawczy model decyzyjny). Historia dziedziny jest w zasadzie jedną długą dyskusją z modelem racjonalnym, zaczynającą się od momentu, gdy Herbert Simon wskazał, że nikt nie ma pełnej informacji. Znać modele oznacza wiedzieć, który z nich jest odpowiedni dla danego przypadku.

7 kluczowych modeli

Model racjonalny / klasyczny — normatywny punkt odniesienia

Zdefiniuj problem, wypisz wszystkie alternatywy, oceń je w oparciu o pełne informacje i wybierz optymalną opcję. Zakłada się istnienie w pełni poinformowanego „człowieka ekonomicznego” – ideału, wobec którego reagują wszystkie inne modele.

Ograniczona racjonalność i satysfakcjonowanie — Herbert Simon, Nagroda Nobla 1978

Rzeczywiste osoby podejmujące decyzje mają ograniczoną ilość informacji, czasu i zasobów, dlatego dążą do znalezienia rozwiązania „wystarczającego” zamiast optymalnego. Jest to najważniejsza korekta modelu racjonalnego.

Model Carnegie — Cyert, March & Simon

Stosuje zasadę ograniczonej racjonalności do organizacji: decyzje wyłaniają się z koalicji interesariuszy negocjujących w celu znalezienia rozwiązania satysfakcjonującego wszystkich – a nie od jednego racjonalnego optymalizatora.

Model „kosza na śmieci” — Cohen, March & Olsen, 1972

W „zorganizowanych anarchiach” problemy, rozwiązania, uczestnicy i możliwości mieszają się w czterech niezależnych strumieniach; decyzje zapadają, gdy te strumienie się zderzą. Rozwiązania mogą istnieć jeszcze przed pojawieniem się problemów.

Decyzja oparta na rozpoznaniu — Gary Klein

Eksperci pod presją nie porównują różnych opcji – rozpoznają sytuację jako znaną i podejmują działania w oparciu o pierwszą możliwą ścieżkę. Jest to opisowy model rzeczywistej wiedzy eksperckiej.

System 1 i System 2 — Daniel Kahneman, 2011

Dwa sposoby myślenia: System 1 jest szybki, automatyczny, intuicyjny (i podatny na błędy); System 2 jest wolny, przemyślany, analityczny. Dobre decyzje wymagają częściowo wiedzy o tym, kiedy należy zaangażować System 2.

Ramy Cynefin — Snowden & Boone, HBR 2007

Dopasuj swoje podejście do rodzaju problemu w pięciu domenach – Jasny, Złożony, Komplikowany, Chaotyczny, Zamieszanie. Stosowanie logiki nieodpowiedniej domeny jest klasyczną przyczyną porażki.

Punkt zwrotny: Kiedy ekonomia przyznała, że nie jesteśmy robotami

Na długo ekonomia opierała się na 'człowieku ekonomicznym' — idealizowanym, pełnie racjonalnym optymalizatorze. Potem Herbert Simon argumentował, że prawdziwi ludzie są ograniczeni przez informację, czas i zdolność poznawczą, więc zadowalają się pierwszą 'dostosowaną' opcją zamiast maksymalizować. Idea była tak wpływowa, że za nią Herbert Simon otrzymał Nagrodę Nobla w dziedzinie ekonomii w 1978 roku, a spowodowała ona model Carnegie i administracyjny model. Niemal każdy współczesny model jest potomkiem tej jednej korekty.

Inny ważny opis przesunięcia opisał Daniel Kahneman i Amos Tversky, którzy pracowali nad heurystykami i błędami — oraz System 1 / System 2, za co Kahneman otrzymał Nagrodę Nobla w 2002 roku.

Błędy, z którymi każdy model musi walczyć

Efekt zakotwiczenia

Pierwsza liczba, którą zobaczymy, wpływa na wszystkie późniejsze szacunki. W klasycznym badaniu Tversky'ego i Kahnemana, koło losowe zatrzymujące się na 10 w porównaniu do 65 zmieniło przewidywania ludzi dotyczące liczby członków ONZ z około 25% do około 45% – mimo że wiedzieli, że jest to liczba losowa.

Myślenie grupowe

Irving Janis (1972) przeanalizował katastrofę w Zatoce Świń i doszedł do wniosku, że doradcy tłumili wątpliwości dla dobra konsensusu. Ten sam zespół, po celowym zaproszeniu do wyrażania odmiennych opinii, poradził sobie z kryzysem kubańskim – te same osoby, przeciwne wyniki, inny proces.

Awersja do strat

Teoria perspektywy Kahnemana i Tversky'ego (1979): straty bolą około dwa razy bardziej niż zyski dają przyjemność – co wpływa na „racjonalne” ważenie.

Błąd kosztów zatopionych

Inwestowanie dobrych zasobów w coś, co już nie przynosi efektów, ze względu na to, ile już zainwestowano.

Jak Argumentree wdraża modele do pracy

Nie musisz wybrać jednego modelu i żyć z jego wadami. Argumentree daje ci dyscyplinę modelu racjonalnego, realistyczność ograniczonego racjonalizmu i obronę przed grupowym myśleniem — zbudowaną na argumentacji:

Struktura modelu racjonalnego

Opcje i ich zalety oraz wady są wyraźnie przedstawione w formie drzewa „za” i „przeciw” – dyscyplina klasycznego modelu bez udawania, że mamy doskonałe informacje.

Zmierzalna wartość „wystarczająca”

Ocena poparcia netto pozwala grupie celowo dążyć do znalezienia rozwiązania „wystarczającego” – ustalenia progu i zatrzymania się – zamiast optymalizować w nieskończoność.

Zapobieganie myśleniu grupowemu poprzez projekt

Asynchroniczny udział i ocena argumentów ujawniają odmienne opinie i ciche głosy, zamiast pozwalać na to, aby presja konsensusu je tłumiła.

System 2 na żądanie

Gdy decyzja jest zbyt ważna, aby opierać się na intuicji, struktura wymusza powolny, analityczny proces, który System 1 pomija.

Zobacz szerszy proces podejmowania decyzji, krok po kroku proces podejmowania decyzji, oraz w jaki sposób grupy stosują te modele w podejmowaniu wspólnych decyzji.

Często zadawane pytania

Co to jest model podejmowania decyzji?

Model podejmowania decyzji to ramy opisujące, w jaki sposób decyzje są lub powinny być podejmowane. Modele normatywne (takie jak model racjonalny) określają, jak należy podejmować decyzje; modele deskryptywne (takie jak ograniczona racjonalność lub decyzja oparta na rozpoznaniu) opisują, w jaki sposób ludzie faktycznie podejmują decyzje w praktyce.

Czym jest model racjonalnego podejmowania decyzji?

Model racjonalny (klasyczny) to idealne ramy: zdefiniuj problem, określ wszystkie alternatywy, oceń je w oparciu o pełne informacje i wybierz optymalną opcję. Zakłada nieograniczone informacje i zdolności poznawcze – „człowieka ekonomicznego” – i stanowi punkt odniesienia, wobec którego późniejsze, bardziej realistyczne modele się od niego odchylają.

Czym jest ograniczona racjonalność?

Ograniczona racjonalność, według laureata Nagrody Nobla Herberta Simona, zakłada, że osoby podejmujące decyzje są ograniczone dostępnymi informacjami, czasem i zdolnościami poznawczymi, więc idealna optymalizacja jest niemożliwa. Zamiast tego „satysfakcjonują” – wybierają pierwszą opcję, która jest wystarczająca. Jest to najważniejsza korekta modelu racjonalnego.

Czym jest model „kosza na śmieci”?

Model „kosza na śmieci” (Cohen, March i Olsen, 1972) opisuje podejmowanie decyzji w „zorganizowanych anarchiach”, takich jak uniwersytety. Problemy, rozwiązania, uczestnicy i możliwości wyboru przepływają jako cztery niezależne strumienie; decyzja zapada, gdy te strumienie się zderzą. Uderzającym wnioskiem jest to, że rozwiązania często istnieją jeszcze przed pojawieniem się problemów, do których są przypisywane – decyzje mogą być produktem czasu równie bardzo jak logiki.

Czym są ramy Cynefin?

Cynefin (Dave Snowden; spopularyzowany w artykule z 2007 roku opublikowanym w Harvard Business Review wspólnie z Mary Boone) dzieli decyzje na pięć domen – Jasny, Złożony, Komplikowany, Chaotyczny i Zamieszanie – i nakazuje stosowanie innego podejścia dla każdej z nich. Jego podstawowym ostrzeżeniem jest to, że stosowanie logiki nieodpowiedniej domeny, np. traktowanie złożonego problemu jako zwykłego, prowadzi do porażki.

Najlepszy model to ten, który jest widoczny

Przedstaw argumenty, oceń je w grupie i zachowaj zapis – dyscyplina modelu racjonalnego połączona z realizmem dotyczącym tego, jak ludzie faktycznie podejmują decyzje. Wypróbuj Argumentree.

Wypróbuj za darmo

Co to jest model podejmowania decyzji? Model podejmowania decyzji to ramka opisująca, jak decyzje są lub powinny być podejmowane. Modele normatywne przepisują, jak powinno się postąpić; opisujące modele opisują, jak ludzie faktycznie podejmują decyzje.