Wat is een beslissingsmodel? Een beslissingsmodel is een framework dat beschrijft hoe beslissingen worden of moeten worden genomen. Normatieve modellen voorschrijven hoe je zou moeten beslissen; beschrijvende modellen beschrijven hoe mensen in de praktijk beslissen.
De belangrijkste beslissingsmodellen zijn: het rationele of klassieke model (definieer het probleem, beoordeel alle alternatieven tegenover complete informatie, kies het optimum — het idealiseerde 'economische man'); gebonden rationaliteit en satisficing (Herbert Simon, Nobelprijs 1978 — echte beslissers nemen de eerste 'goede genoeg' optie in plaats van te optimaliseren); het Carnegie-model (Cyert, March en Simon — organisatorische beslissingen ontstaan uit coalities die onderhandelen naar een satisficing oplossing); het afvalcontainermodel (Cohen, March en Olsen, 1972 — in georganiseerde anarchieën zijn problemen, oplossingen, deelnemers en kansen onafhankelijke stromen die botsen); het erkenning-geprimde beslissingsmodel (Gary Klein — experts erkennen in plaats van te vergelijken); Systeem 1 en Systeem 2 denken (Daniel Kahneman, Thinking Fast and Slow, 2011 — snel intuïtief versus langzaam analytisch); en het Cynefin-framework (Dave Snowden en Mary Boone, Harvard Business Review 2007 — match je aanpak met het probleemtype over Clear, Complicated, Complex, Chaotisch en Confusie-domeinen). Gemene vooroordelen die deze modellen beïnvloeden, zijn ankeren, bevestigingsfout, verloren kostval, verliesaversie en groepsdenken. Argumentree operationaliseert de nuttige kern van deze modellen met gestructureerde pro/con argumenten, multi-dimensionale rating die samengaat tot consensuscores, en een volledige audit-trail.
Beslissingsmodellen
Van het idealiseerde rational model tot de chaotische afvalcontainer — de frameworks die uitleggen hoe beslissingen echt worden genomen, wie ze heeft bedacht en wanneer je ze moet gebruiken.
TL;DR
Beslissingsmodellen komen in twee smaken: normatief (hoe je zou beslissen — het rationele model) en beschrijvend (hoe mensen in de praktijk beslissen — gebonden rationaliteit, erkenning-geprimde beslissing). De geschiedenis van het veld is in wezen een lange discussie met het rationele model, vanaf het moment dat Herbert Simon wees op het feit dat niemand perfecte informatie heeft. Weten welke modellen er zijn, vertelt je welk model je situatie daadwerkelijk nodig heeft.
7 Sleutelmodellen
Rationeel / Klassiek model — normatieve basislijn
Definieer het probleem, lijst alle alternatieven op, evalueer op basis van volledige informatie en kies de optimale oplossing. Gaat ervan uit dat er sprake is van een volledig geïnformeerd 'economisch individu' — het ideaal waartegen elk ander model zich afzet.
Beperkte rationaliteit & tevredenstellend gedrag — Herbert Simon, Nobelprijs 1978
Echte besluitvormers hebben beperkte informatie, tijd en capaciteit, dus ze kiezen voor een 'goed genoeg' optie in plaats van te optimaliseren. De meest invloedrijke correctie op het rationele model.
Carnegie-model — Cyert, March & Simon
Past beperkte rationaliteit toe op organisaties: beslissingen ontstaan uit coalities van belanghebbenden die onderhandelen over een oplossing die iedereen kan accepteren — niet vanuit één rationele optimalisator.
Afvalbakmodel — Cohen, March & Olsen, 1972
In 'georganiseerde anarchieën' zijn problemen, oplossingen, deelnemers en kansen vier onafhankelijke stromen; beslissingen ontstaan wanneer ze samenkomen. Oplossingen kunnen bestaan voordat de bijbehorende problemen zich voordoen.
Herkenning-gestuurde besluitvorming — Gary Klein
Experts onder druk vergelijken geen opties — ze herkennen een situatie als bekend en handelen op basis van de eerste werkbare oplossing. Het beschrijvende model van expertise in de echte wereld.
Systeem 1 & Systeem 2 — Daniel Kahneman, 2011
Twee denkmodi: systeem 1 is snel, automatisch en intuïtief (en vatbaar voor vooringenomenheid); systeem 2 is langzaam, doordacht en analytisch. Goede beslissingen worden gedeeltelijk bepaald door te weten wanneer je systeem 2 moet inschakelen.
Cynefin-framework — Snowden & Boone, HBR 2007
Pas je aanpak aan het type probleem aan in vijf domeinen — Duidelijk, Complex, ingewikkeld, chaotisch en verwarrend. Het gebruik van de logica van het verkeerde domein is de klassieke oorzaak van mislukking.
Het Keerpunt: Wanneer Economie toegeeft dat we geen Robots zijn
Langere tijd liep de economie op de 'economische man' — een perfect rationeel, volledig geïnformeerd optimizer. Toen Herbert Simon argumenteerde dat echte mensen beperkt zijn door informatie, tijd en cognitie, dus ze satisficen in plaats van te optimaliseren. De idee was zo invloedrijk dat hij de Nobelprijs in Economie 1978 kreeg, en het leidde tot de Carnegie- en administratieve modellen. Bijna elk modern model is een afstammeling van die ene correctie.
De andere belangrijke beschrijvende wending kwam van Daniel Kahneman en Amos Tversky, wiens werk over heuristieken en vooroordelen — en de Systeem 1 / Systeem 2 onderscheiding — Kahneman de Nobelprijs 2002 opleverde.
De Vooroordelen die elk Model tegen moet gaan
Ankereffect
Het eerste getal dat wordt gezien, beïnvloedt alle latere schattingen. In de klassieke studie van Tversky & Kahneman verschoven een gemanipuleerd rad dat op 10 of 65 landde, de schattingen van mensen over het aantal leden van de VN van ongeveer 25% naar ongeveer 45% — gebaseerd op een getal waarvan ze wisten dat het willekeurig was.
Groepsdenken
Irving Janis (1972) spoorde de mislukking van de Bay of Pigs terug naar adviseurs die hun twijfels onderdrukten om consensus te bereiken. Hetzelfde team, na bewust het uiten van afwijkende meningen te hebben aangemoedigd, wist de Cubaanse raketcrisis te doorstaan — dezelfde mensen, tegenovergestelde resultaten, ander proces.
Verliesaversie
De prospecttheorie van Kahneman & Tversky (1979): verliezen doen ongeveer twee keer zoveel pijn als de positieve gevoelens die equivalente winsten opleveren — waardoor 'rationele' afwegingen worden vertekend.
Zinkkostenfout
Het investeren van goede middelen in iets dat al slecht is, vanwege wat er al is uitgegeven.
Hoe Argumentree de Modellen in de Praktijk Brengt
Je hoeft geen enkel model te kiezen en met zijn tekortkomingen te leven. Argumentree geeft je de discipline van het rationele model, de realiteit van gebonden rationaliteit en een verdediging tegen groepsdenken — gebouwd op argument mapping:
Structuur van het rationele model
Opties en hun voor- en nadelen worden expliciet weergegeven in een overzicht van voor- en nadelen — de discipline van het klassieke model, zonder te doen alsof je perfecte informatie hebt.
'Goed genoeg' gemeten
Netto scores voor steun stellen een groep in staat om bewust 'tevredenstellend' gedrag te vertonen — stel een drempelwaarde in en stop — in plaats van door te optimaliseren tot het punt van verlamming.
Anti-groepsdenken door ontwerp
Asynchrone bijdrage en beoordeling per argument brengen afwijkende meningen en stille stemmen naar voren, in plaats van ze te laten verdwijnen onder de druk van consensus.
Systeem 2 op aanvraag
Wanneer een beslissing te belangrijk is voor intuïtie, dwingt de structuur een langzame, analytische beoordeling af die systeem 1 overslaat.
Zie de bredere besluitvormings overzicht, de stap-voor-stap besluitvormingsproces, en hoe groepen deze modellen toepassen in collaboratieve besluitvorming.
Veelgestelde Vragen
Wat is een model voor besluitvorming?
Een model voor besluitvorming is een raamwerk dat beschrijft hoe beslissingen worden genomen of zouden moeten worden genomen. Normatieve modellen (zoals het rationele model) schrijven voor hoe je zou moeten beslissen; beschrijvende modellen (zoals beperkte rationaliteit of herkenning-gestuurde besluitvorming) beschrijven hoe mensen in de praktijk daadwerkelijk beslissingen nemen.
Wat is het rationele model voor besluitvorming?
Het rationele (klassieke) model is het geïdealiseerde raamwerk: definieer het probleem, identificeer alle alternatieven, evalueer ze op basis van volledige informatie en kies de optimale optie. Het gaat ervan uit dat er onbeperkte informatie en cognitieve capaciteit beschikbaar is — het 'economische individu' — en vormt de basis waarop elk later, realistischer model zich afzet.
Wat is beperkte rationaliteit?
Beperkte rationaliteit, van Nobelprijswinnaar Herbert Simon, stelt dat echte besluitvormers worden beperkt door de beschikbare informatie, tijd en mentale capaciteit, waardoor perfecte optimalisatie onmogelijk is. In plaats daarvan kiezen ze voor een 'goed genoeg' optie. Het is de meest invloedrijke correctie op het rationele model.
Wat is het afvalbakmodel?
Het afvalbakmodel (Cohen, March & Olsen, 1972) beschrijft besluitvorming in 'georganiseerde anarchieën' zoals universiteiten. Problemen, oplossingen, deelnemers en keuzemogelijkheden zijn vier onafhankelijke stromen; een beslissing ontstaat wanneer ze toevallig samenkomen. Een opvallende implicatie is dat oplossingen vaak bestaan voordat de problemen waarmee ze worden geassocieerd zich voordoen — beslissingen kunnen net zo goed het resultaat zijn van timing als van logica.
Wat is het Cynefin-framework?
Cynefin (Dave Snowden; populair gemaakt in een artikel uit 2007 in de Harvard Business Review met Mary Boone) sorteert beslissingen in vijf domeinen — Duidelijk, ingewikkeld, complex, chaotisch en verwarrend — en schrijft een andere aanpak voor elk domein voor. De belangrijkste waarschuwing is dat het toepassen van de logica van het verkeerde domein, zoals het behandelen van een complex probleem alsof het slechts ingewikkeld is, tot mislukking leidt.
Het beste model is er een die je kunt zien
Leg de argumenten uit, weeg ze als groep af en bewaar de gegevens — de discipline van het rationele model met het realisme van hoe mensen daadwerkelijk beslissingen nemen. Probeer Argumentree.
Gratis beginnen